۵ نوع اطلاعاتی که هرگز نباید با ChatGPT و هوش مصنوعی به اشتراک بگذارید
ابزارهای هوش مصنوعی در مدت کوتاهی به یکی از بخش‌های جدایی‌ناپذیر زندگی دیجیتال ما تبدیل شده‌اند. از نوشتن یک ایمیل ساده و ترجمه متون گرفته تا تحلیل اطلاعات، برنامه‌نویسی، بررسی اسناد و حتی دریافت راهنمایی درباره مسائل شخصی، حالا می‌توانیم بسیاری از کارها را به کمک یک چت‌بات انجام دهیم. اما در کنار تمام این قابلیت‌ها، یک سؤال مهم وجود دارد: آیا هر اطلاعاتی را می‌توان با هوش مصنوعی به اشتراک گذاشت؟
شاید هنگام استفاده از ChatGPT، Gemini یا سایر چت‌بات‌ها احساس کنید در یک گفت‌وگوی خصوصی با یک دستیار دیجیتال هستید. همین تجربه طبیعی و صمیمانه گاهی باعث می‌شود اطلاعاتی را وارد مکالمه کنیم که در شرایط عادی حتی برای یک فرد غریبه هم فاش نمی‌کنیم. مسئله اینجاست که ابزارهای هوش مصنوعی لزوماً صندوق امانات اطلاعات شخصی ما نیستند و نحوه ذخیره‌سازی، پردازش و استفاده از داده‌ها در هر سرویس متفاوت است.
هرچند شرکت‌های معتبر برای حفاظت از اطلاعات کاربران تدابیر امنیتی مختلفی در نظر می‌گیرند، اما همچنان احتمال بروز خطا، دسترسی غیرمجاز، نقض امنیت یا استفاده خارج از انتظارات کاربر وجود دارد. بنابراین بهتر است پیش از ارسال هر فایل یا پیامی، بدانیم چه اطلاعاتی ارزش ریسک کردن ندارند.
۱. اطلاعات هویتی؛ مشخصاتی که نباید به‌راحتی فاش شوند
نام و نام خانوادگی به‌تنهایی شاید اطلاعات حساسی به نظر نرسند، اما وقتی در کنار شماره تلفن، کد ملی، آدرس منزل، تاریخ تولد یا تصویر مدارک شناسایی قرار می‌گیرند، می‌توانند تصویری نسبتاً کامل از هویت یک فرد بسازند. چنین اطلاعاتی در صورت دسترسی افراد غیرمجاز ممکن است برای جعل هویت، کلاهبرداری یا سوءاستفاده‌های دیگر به کار گرفته شوند.
تصور کنید می‌خواهید از هوش مصنوعی برای نوشتن یک قرارداد، تنظیم یک شکایت یا بررسی یک نامه اداری کمک بگیرید. در چنین شرایطی معمولاً نیازی نیست نام واقعی، شماره ملی و آدرس دقیق خود را وارد کنید. می‌توانید این اطلاعات را با عبارت‌هایی مانند «نام شخص»، «شماره شناسایی» یا «آدرس» جایگزین کنید و همچنان پاسخ موردنیازتان را دریافت کنید.
نکته مهم این است که گاهی ترکیب چند اطلاعات ظاهراً معمولی نیز می‌تواند هویت یک فرد را مشخص کند. بنابراین بهتر است هنگام ارسال اطلاعات شخصی، فقط به حذف نام و نام خانوادگی اکتفا نکنید.
۲. اطلاعات پزشکی و پرونده سلامت؛ حریم خصوصی مهم‌تر از یک پاسخ سریع
یکی از کاربردهای جذاب هوش مصنوعی، کمک به درک مسائل پزشکی است. بسیاری از کاربران نتایج آزمایش خون، تصاویر رادیولوژی، گزارش MRI و حتی اطلاعات مربوط به داروهای مصرفی خود را در اختیار چت‌بات‌ها قرار می‌دهند تا توضیحات ساده‌تر و قابل‌فهم‌تری دریافت کنند.
هوش مصنوعی می‌تواند در توضیح اصطلاحات پزشکی، شناخت مفاهیم آزمایشگاهی و آماده‌سازی سؤال برای مراجعه به پزشک مفید باشد؛ اما ارسال یک پرونده پزشکی کامل که شامل نام، شماره پرونده، مشخصات بیمه و اطلاعات شناسایی بیمار است، موضوع متفاوتی محسوب می‌شود.
اطلاعات پزشکی جزو حساس‌ترین داده‌های شخصی هستند. افشای آن‌ها ممکن است پیامدهایی فراتر از یک نقض ساده حریم خصوصی داشته باشد. به همین دلیل، اگر برای فهم یک نتیجه آزمایش به کمک هوش مصنوعی نیاز دارید، بهتر است اطلاعات هویتی را حذف کنید و فقط مقادیر موردنیاز را همراه با سن تقریبی و شرایط مرتبط مطرح کنید.
آیا ارسال جواب آزمایش به ChatGPT امن است؟
پاسخ به این سؤال به نوع اطلاعات، تنظیمات حساب و سیاست‌های سرویس مورد استفاده بستگی دارد. بهتر است تصویر کامل آزمایش را بدون پوشاندن نام، شماره پرونده و سایر مشخصات شخصی بارگذاری نکنید. در بسیاری از موارد، وارد کردن چند عدد و توضیح مختصر درباره شرایط فرد برای دریافت یک راهنمای عمومی کافی است. البته تفسیر نهایی نتایج و تصمیم‌گیری درباره درمان باید با پزشک انجام شود.
۳. اطلاعات محرمانه کاری و تجاری؛ یک اشتباه کوچک با پیامدهای بزرگ
استفاده از هوش مصنوعی در محیط کار می‌تواند بهره‌وری را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد. خلاصه‌سازی گزارش‌ها، بررسی کدهای برنامه‌نویسی، تنظیم صورت‌جلسات و تحلیل اطلاعات مشتریان تنها بخشی از کارهایی هستند که می‌توان با کمک این ابزارها سریع‌تر انجام داد.
با این حال، همه اطلاعاتی که در محیط کار به آن‌ها دسترسی داریم، مجوز انتشار در ابزارهای عمومی هوش مصنوعی را ندارند. قراردادهای محرمانه، اطلاعات مشتریان، فهرست کارکنان، گزارش‌های مالی منتشرنشده، برنامه‌های توسعه محصول و اسناد داخلی شرکت از جمله داده‌هایی هستند که باید با احتیاط جدی با آن‌ها برخورد کرد.
برای مثال، یک کارشناس ممکن است برای رفع یک خطای نرم‌افزاری، بخشی از کد اختصاصی شرکت را در یک چت‌بات وارد کند. شاید این کار در ظاهر فقط چند دقیقه زمان ببرد، اما اگر کد موردنظر شامل اطلاعات محرمانه یا کلیدهای دسترسی باشد، می‌تواند امنیت کل مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد.
راهکار منطقی این است که برای پردازش اطلاعات سازمانی از ابزارهای تأییدشده توسط شرکت استفاده شود. همچنین پیش از ارسال هر سند، باید اطلاعات محرمانه، مشخصات مشتریان و بخش‌های حساس آن حذف شوند.
۴. نام کاربری، رمز عبور و کلیدهای دسترسی؛ خط قرمز امنیت دیجیتال
یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات هنگام کار با چت‌بات‌های هوش مصنوعی، وارد کردن اطلاعات ورود به حساب‌های کاربری است. رمز عبور ایمیل، شبکه‌های اجتماعی، حساب بانکی، سرویس‌های ابری و کدهای تأیید دومرحله‌ای باید کاملاً محرمانه باقی بمانند.
گاهی کاربران برای دریافت راهنمایی درباره یک مشکل فنی، تصویر صفحه ورود یا متن یک خطای نرم‌افزاری را برای هوش مصنوعی ارسال می‌کنند. در این میان ممکن است اطلاعاتی مانند توکن دسترسی، کلید API یا حتی رمز عبور در تصویر یا متن ارسالی وجود داشته باشد؛ اطلاعاتی که افشای آن‌ها می‌تواند دسترسی مستقیم به حساب یا زیرساخت دیجیتال ایجاد کند.
کلیدهای API و توکن‌های دسترسی نیز به‌اندازه رمز عبور اهمیت دارند. اگر یک برنامه‌نویس برای رفع مشکل اتصال نرم‌افزار خود، کلید واقعی API را در پیام قرار دهد، ممکن است هزینه‌های غیرمجاز یا دسترسی ناخواسته به سرویس ایجاد شود.
اگر رمز عبور را اشتباهی برای هوش مصنوعی ارسال کردیم چه کنیم؟
اگر رمز عبور، کد بازیابی یا کلید دسترسی واقعی را در یک ابزار هوش مصنوعی وارد کرده‌اید، صرفاً حذف پیام را کافی ندانید. بهتر است رمز مربوطه را تغییر دهید، کلید API را باطل و در صورت نیاز دوباره تولید کنید و نشست‌های فعال حساب را بررسی کنید. اگر اطلاعات بانکی یا پرداختی در معرض افشا قرار گرفته است، وضعیت تراکنش‌ها و دسترسی‌های حساب را نیز بررسی کنید.
۵. اطلاعات مالی و بانکی؛ هرگز اطلاعات پرداخت خود را ارسال نکنید
شاید تصور کنید هیچ‌کس اطلاعات کارت بانکی خود را در یک چت‌بات وارد نمی‌کند؛ اما در عمل، چنین اتفاقی می‌تواند هنگام تحلیل اسناد مالی، تنظیم بودجه شخصی یا دریافت راهنمایی درباره تراکنش‌ها رخ دهد.
شماره کامل کارت بانکی، CVV2، رمز دوم، رمز اینترنت‌بانک، اطلاعات ورود به حساب‌های مالی و کدهای تأیید تراکنش از جمله داده‌هایی هستند که نباید در اختیار چت‌بات‌های عمومی قرار بگیرند.
برای مثال، اگر قصد دارید هزینه‌های ماهانه خود را تحلیل کنید، نیازی نیست تصویر کامل صورت‌حساب بانکی را ارسال کنید. می‌توانید اطلاعات را به شکل یک جدول ساده و بدون شماره حساب، مشخصات هویتی یا جزئیات محرمانه وارد کنید. حتی برای دریافت پیشنهادهای مدیریت هزینه، استفاده از اعداد تقریبی نیز در بسیاری از مواقع کافی است.
این موضوع درباره اطلاعات سرمایه‌گذاری، کیف پول‌های دیجیتال و حساب‌های رمزارزی هم صدق می‌کند. عبارت بازیابی کیف پول (Seed Phrase) و کلید خصوصی باید تحت هر شرایطی محرمانه باقی بمانند.
آیا چت‌بات‌های هوش مصنوعی اطلاعات کاربران را ذخیره می‌کنند؟
یکی از تصورات اشتباه درباره هوش مصنوعی این است که تمام مکالمات پس از پایان گفت‌وگو بلافاصله از سرورها حذف می‌شوند. در واقع، نحوه نگهداری اطلاعات به سیاست هر شرکت، نوع حساب کاربری و تنظیمات حریم خصوصی بستگی دارد.
برخی سرویس‌ها از مکالمات کاربران برای بهبود مدل‌های خود استفاده می‌کنند و در بعضی از آن‌ها امکان غیرفعال کردن این قابلیت وجود دارد. همچنین ممکن است اطلاعات برای اهداف امنیتی، بررسی سوءاستفاده یا الزامات قانونی برای مدت مشخصی نگهداری شوند.
برای نمونه، در ChatGPT امکان غیرفعال کردن گزینه استفاده از مکالمات برای بهبود مدل‌ها وجود دارد. قابلیت Temporary Chat نیز مکالمات را از تاریخچه معمول خارج می‌کند و از آن‌ها برای بهبود مدل استفاده نمی‌شود؛ با این حال، ممکن است نسخه‌ای از این مکالمات تا ۳۰ روز برای اهداف امنیتی نگهداری شود.
بنابراین نباید تصور کرد که استفاده از حالت موقت یا حذف تاریخچه، به معنای حذف فوری و قطعی تمام نسخه‌های اطلاعات از همه سامانه‌ها است. بهتر است پیش از استفاده از هر سرویس، سیاست حریم خصوصی و تنظیمات مدیریت داده آن را بررسی کنید.
چطور بدون به خطر انداختن حریم خصوصی از هوش مصنوعی استفاده کنیم؟
قرار نیست برای حفظ امنیت اطلاعات، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را کنار بگذاریم. اتفاقاً با رعایت چند نکته ساده می‌توانیم از بسیاری از قابلیت‌های این فناوری بهره ببریم، بدون اینکه اطلاعات مهم خود یا دیگران را در معرض خطر قرار دهیم.
اولین راهکار، ناشناس‌سازی اطلاعات است. به‌جای وارد کردن نام واقعی افراد، از عنوان‌های عمومی مانند «مشتری اول»، «کارمند شرکت» یا «بیمار» استفاده کنید. شماره تلفن، کد ملی، آدرس و سایر شناسه‌های شخصی را نیز پیش از ارسال حذف کنید.
دومین نکته، بررسی فایل‌ها و تصاویر قبل از بارگذاری است. گاهی اطلاعات حساس فقط در متن اصلی یک سند قرار ندارند و ممکن است در نام فایل، توضیحات، نظرات ثبت‌شده، اطلاعات جانبی تصاویر یا بخش‌های پنهان یک فایل اداری نیز وجود داشته باشند.
در نهایت، همیشه از ابزارهای معتبر استفاده کنید و پیش از اتصال سرویس‌های جانبی، دسترسی‌هایی را که درخواست می‌کنند بررسی کنید. اگر یک ابزار برای انجام کاری ساده، مجوز دسترسی گسترده به ایمیل‌ها، فایل‌ها یا حساب‌های شخصی شما می‌خواهد، بهتر است پیش از تأیید درخواست آن بیشتر تحقیق کنید.
اگر اطلاعات محرمانه را در ChatGPT یا Gemini وارد کنیم، چه اتفاقی می‌افتد؟
پاسخ قطعی و یکسانی برای همه سرویس‌ها وجود ندارد. ممکن است اطلاعات بر اساس تنظیمات حساب برای مدتی در تاریخچه باقی بمانند، در پردازش‌های امنیتی بررسی شوند یا مطابق سیاست ارائه‌دهنده برای بهبود خدمات مورد استفاده قرار بگیرند. این موضوع به معنی آن نیست که هر اطلاعاتی که وارد می‌کنید حتماً در اختیار کاربران دیگر قرار می‌گیرد؛ اما نمی‌توان احتمال دسترسی غیرمجاز یا نقض امنیت را نیز کاملاً نادیده گرفت.
اگر اطلاعات حساسی را به اشتباه ارسال کرده‌اید، ابتدا نوع داده را مشخص کنید. در صورت امکان مکالمه را حذف و تنظیمات حریم خصوصی را بررسی کنید. اگر اطلاعاتی مانند رمز عبور، کلید API یا کد بازیابی افشا شده است، باید آن را تغییر دهید. در مورد اطلاعات سازمانی نیز بهتر است موضوع را مطابق دستورالعمل امنیت اطلاعات مجموعه پیگیری کنید.
جمع‌بندی؛ هوش مصنوعی دستیار شماست، نه گاوصندوق اطلاعات شخصی
چت‌بات‌های هوش مصنوعی می‌توانند در بسیاری از کارها به ما کمک کنند، اما نباید به دلیل پاسخ‌های سریع و لحن طبیعی آن‌ها، تمام اطلاعات شخصی و محرمانه خود را در اختیارشان قرار دهیم. اطلاعات هویتی، پرونده‌های پزشکی، اسناد کاری، رمزهای عبور و داده‌های بانکی پنج دسته مهمی هستند که باید هنگام استفاده از این ابزارها به‌شدت مراقب آن‌ها باشیم.
یک قانون ساده می‌تواند از بسیاری از اشتباهات جلوگیری کند: قبل از ارسال هر اطلاعاتی از خودتان بپرسید اگر این داده در اختیار فردی غیرمجاز قرار بگیرد، چه پیامدی خواهد داشت؟ اگر پاسخ نگران‌کننده است، بهتر است اطلاعات را حذف، ناشناس‌سازی یا با نمونه‌های غیرواقعی جایگزین کنید.
هوشمندانه استفاده کردن از هوش مصنوعی فقط به معنای نوشتن پرامپت‌های بهتر و گرفتن پاسخ‌های دقیق‌تر نیست؛ محافظت از اطلاعات شخصی نیز بخش مهمی از سواد دیجیتال در دنیای امروز است.